Vanavond besteedt Zembla aandacht aan de ingrijpende bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Vaak gaat het debat over bedragen, begrotingsregels en politieke compromissen. Maar deze bezuinigingen gaan over veel meer dan geld. Ze raken aan een fundamentele vraag: investeren we in een wereld waarin mensen hun rechten kunnen opeisen, zich kunnen organiseren en machthebbers ter verantwoording kunnen roepen? Of een wereld waarin die stemmen steeds verder worden gemarginaliseerd?
De huidige bezuinigingen treffen niet alleen internationale organisaties zoals Hivos. Ze raken vooral de lokale organisaties, sociale bewegingen, onafhankelijke media, vrouwenrechtenorganisaties en jongereninitiatieven die dagelijks werken aan een meer inclusieve, vrije en rechtvaardige samenleving. Juist nu democratie wereldwijd onder druk staat, autoritaire tendensen toenemen en maatschappelijke ruimte krimpt, worden deze organisaties geconfronteerd met het wegvallen van essentiële financiering. Dat is niet alleen kortzichtig, het is gevaarlijk.
De gevolgen zijn inmiddels wereldwijd zichtbaar. Uit onderzoek, uitgevoerd door Hivos, EU SEE, Civicus and FSM onder meer dan 195 maatschappelijke organisaties wereldwijd en dat binnenkort gepubliceerd wordt, blijkt dat ruim driekwart van de respondenten aangeeft dat de verschuivingen en bezuinigingen in internationale financiering een grote negatieve impact hebben op hun werk. Organisaties worden gedwongen personeel te ontslaan, kantoren te sluiten, programma’s af te bouwen en cruciale expertise te verliezen. Hierdoor verdwijnen activiteiten op het gebied van mensenrechten, democratie, gendergelijkheid en onafhankelijke media zelfs volledig.
Daarmee verdwijnen niet alleen projecten. Daarmee verzwakken ook de netwerken, kennis en gemeenschappen die nodig zijn om maatschappelijke verandering mogelijk te maken. Organisaties geven aan dat zij steeds meer tijd kwijt zijn aan het veiligstellen van hun eigen voortbestaan en steeds minder ruimte hebben om mensen te ondersteunen, machtsmisbruik aan te kaarten en duurzame oplossingen voor maatschappelijke problemen te ontwikkelen. Uiteindelijk zijn het de onafhankelijke stemmen die worden verzwakt. De stemmen die corruptie blootleggen, opkomen voor kwetsbare groepen, burgers organiseren en machthebbers kritisch volgen.
Eerdere analyses van Hivos EU SEE naar de gevolgen van de Amerikaanse financieringsstop lieten hetzelfde beeld zien. Programma’s werden stopgezet, personeel verloor zijn baan en essentiële diensten voor kwetsbare groepen verdwenen. Tegelijkertijd nam de politieke druk op maatschappelijke organisaties toe en werd hun ruimte om vrij te opereren verder ingeperkt. Dat is geen toeval. Wanneer maatschappelijke organisaties worden verzwakt, komen ook democratische waarden, mensenrechten en publieke verantwoording onder druk te staan.
Deze ontwikkelingen zouden een alarmsignaal moeten zijn. Niet alleen voor maatschappelijke organisaties, maar ook voor politici en beleidsmakers. Want wanneer de ruimte voor burgers om zich te organiseren afneemt, ontstaat een vacuüm dat maar al te vaak wordt gevuld door autoritaire krachten, desinformatie en uitsluiting. Democratie overleeft niet vanzelf. Zij bestaat dankzij mensen die zich organiseren, hun stem laten horen en opkomen voor het algemeen belang.
Tegelijkertijd laat deze crisis zien dat er meer nodig is dan alleen het herstellen van budgetten. Ze vraagt om een fundamentele herziening van de manier waarop internationale samenwerking wordt georganiseerd. Maatschappelijke organisaties vragen al jaren om meer directe, flexibele en langjarige financiering, zodat lokale actoren zelf hun prioriteiten kunnen bepalen en kunnen inspelen op veranderende omstandigheden. Dat is niet alleen effectiever. Het is ook een kwestie van gelijkwaardigheid en vertrouwen.
De echte vraag hier is welke prijs we bereid zijn te betalen wanneer maatschappelijke organisaties verdwijnen, onafhankelijke media worden verzwakt en mensenrechtenverdedigers hun werk niet langer kunnen doen. Democratie verdwijnt zelden van de ene op de andere dag. Ze wordt uitgehold wanneer de organisaties die haar dragen stap voor stap hun middelen, ruimte en slagkracht verliezen.
Wie vandaag bezuinigt op ontwikkelingssamenwerking, bezuinigt niet alleen op internationale samenwerking. Die bezuinigt op democratie, op mensenrechten en op de mogelijkheid van mensen overal ter wereld om samen te bouwen aan een rechtvaardigere toekomst. Juist nu kunnen we ons dat niet veroorloven.
