Coalitie zet internationale solidariteit voorzichtig op de kaart
Mensenrechten staan wereldwijd onder druk. Autoritaire regimes winnen terrein en miljoenen mensen worden geraakt door oorlogen, klimaatverwoesting en ongelijkheid. Het nieuwe coalitieakkoord markeert na jaren van afbraak een eerste, voorzichtige stap terug in de richting van broodnodige internationale solidariteit.
D66, VVD en CDA spreken hun voornemen uit om vanaf 2027 jaarlijks €257 miljoen extra voor ontwikkelingssamenwerking uit te trekken. Ook de hernieuwde aandacht voor mensenrechten, waaronder specifiek LHBTIQ+ rechten en vrouwenrechten, en het maatschappelijk middenveld, is een duidelijke trendbreuk met het beleid van de afgelopen jaren en een stap in de goede richting.
Rol van maatschappelijke organisaties en extra budget
Het akkoord erkent expliciet de rol van maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen, onder meer op het gebied van vrouwenrechten, persvrijheid en seksuele en reproductieve gezondheid. Dat is een belangrijk signaal: zonder sterke maatschappelijke organisaties is duurzame verandering onmogelijk. Zij zijn cruciaal in het beschermen van de democratische ruimte, het bereiken van gemarginaliseerde groepen en bij het bouwen aan inclusieve samenlevingen.
Hivos ziet in het akkoord belangrijke aanknopingspunten, maar ook grote risico’s. Na jaren van bezuinigingen is deze erkenning een stap in de goede richting, maar van herstel is nog geen sprake. De jaarlijkse extra investering van €257 miljoen als een versterking van het budget voor ontwikkelingssamenwerking is welkom, maar tegelijkertijd wordt er €419 miljoen aan steun voor Oekraïne uit datzelfde budget gehaald, in ieder geval in 2027. Het is dan ook moeilijk om te spreken van versterking wanneer de rekensom uitkomt op achteruitgang. Ook stellen de toekomstige regeringspartijen niet voor de koppeling tussen ODA (het ontwikkelingsbudget) en economische groei te herstellen. Terwijl deze koppeling in het akkoord tussen D66 en CDA wel benoemd werd. Er zijn verschillende moties in de Eerste en Tweede Kamer aangenomen die juist om deze koppeling vragen. Hierdoor blijft het budget structureel achter, terwijl de uitdagingen juist toenemen.
Internationaal recht en macht
De passage in het akkoord waarin wordt geschreven dat de internationale ontwikkeling van Nederland een opstelling vraagt “als het land dat international recht verdedigt, maar ook de taal van macht leert spreken”, roept zorgen op.
Waarom wordt het verdedigen van internationaal recht tegenover macht gezet? Alsof het pleiten voor mensenrechten een middel is om macht uit te oefenen. Ontwikkelingssamenwerking dreigt zo te worden ingezet als geopolitiek instrument om invloed van China en Rusland tegen te gaan. Mensenrechten mogen niet een middel zijn in een machtsspel: ze zijn een doel op zich. Een moreel kompas laat zich niet ‘strategisch inzetten’.
Dat in het akkoord erkend wordt dat Nederland weer verbonden is met de wereld, is winst. Maar intenties zonder structurele investeringen zijn kwetsbaar. Als Nederland wil bijdragen aan vrijheid, gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid, dan moet het kiezen voor ambitie, niet voor symboliek. Hivos blijft zich uitspreken voor een buitenlandbeleid dat de waardigheid van ieder mens centraal zet en mensen die zich durven uit te spreken ondersteunt.
Blijf steunen
Hivos werkt al decennia met mensenrechtenactivisten en organisaties samen. Met journalisten die blijven schrijven, zelfs wanneer redacties worden gesloten. Met vrouwenrechtenorganisaties die opstaan in samenlevingen waar hun stem stelselmatig wordt onderdrukt. Met LHBTIQ+ activisten die blijven strijden om zichzelf te mogen zijn in landen waar dat buitengewoon gevaarlijk is.
