Hivos Free to be Me Award: liefde in een verboden context
Tijdens de 29e editie van de Roze Filmdagen reiken we opnieuw de Hivos Free to be Me Award uit. Met deze prijs geven we erkenning aan een filmmaker die, ondanks de risico’s, een film maakt in een land waar het gevaarlijk is om queer te zijn. Dit jaar gaat de award naar de Indiase regisseur Onir voor zijn bijzondere film We Are Faheem & Karun: de eerste queer film uit Kashmir die laat zien hoe liefde persoonlijk is, maar nooit losstaat van de politieke werkelijkheid eromheen.
Onir maakt al twintig jaar queer cinema in India. In 2005 brak hij door met My Brother… Nikhil, een van de eerste mainstream Hindi films met een gay hoofdpersoon. De film werd, zoals hij zelf zegt, “used by big NGOs, queer organizations” en hielp veel mensen in hun eigen coming-out proces.
Later maakte hij I Am, een film over onder andere de (de)criminalisering van homoseksualiteit in India. Na de historische uitspraak van het Hooggerechtshof in 2018, waarbij homoseksualiteit werd gedecriminaliseerd, wilde hij opnieuw een film maken die queer verhalen uit verschillende delen van India samenbracht.
Een bedreiging voor de nationale veiligheid
We Are Faheem & Karun was bedoeld als onderdeel van dat grotere plan. De film vertelt het verhaal van Karun, een Indiase grenswacht, en Faheem, een student uit Kashmir. Tijdens een ontmoeting bij een controlepost ontstaat een onmiddellijke aantrekkingskracht, maar hun liefde is bijna onmogelijk. Niet alleen moeten ze hun homoseksualiteit verbergen, ook religie, politieke spanningen en eeuwenoude conflicten staan in de weg.
Maar toen hij het script moest voorleggen aan het ministerie van Defensie, werd het afgewezen. Zonder duidelijke uitleg. En enkele maanden later werd zelfs in het parlement gezegd dat de film “een bedreiging voor de nationale veiligheid” zou zijn. Voor Onir was dat juist reden om door te gaan. Het idee dat zijn identiteit gevaarlijk zou zijn, was voor hem onacceptabel.
Stilte is onacceptabel
Zelf gefinancierd, op eigen risico
Toen financiers zich terugtrokken, besloot Onir de film zelf te financieren. Hij gebruikte geld uit zijn vrijgekomen levensverzekering, spaargeld en een banklening. Uiteindelijk is het project grotendeels zelf geproduceerd. Volgens Onir is onzichtbaarheid altijd iets geweest waar hij tegen vecht. Op dit punt in zijn leven vindt hij dat zwijgen geen optie meer is. “Stilte is onacceptabel”, zegt hij.
Filmen met omwegen
Omdat het script officieel was afgewezen en de film zich afspeelt in een gevoelig grensgebied, moest Onir creatief zijn. Hij veranderde het personage van een legerman op papier in een “security guard” en gaf de film tijdelijk een andere titel voor vergunningen. In de synopsis noemde hij het een verhaal over vriendschap. Niet gelogen, maar ook niet volledig waar. Zo kon hij toch draaien. Het resultaat is een film die de Hivos Free to be Me Award meer dan verdient.
Een historische vertoning in Kashmir
Op 3 januari werd de film voor het eerst vertoond in Kashmir, waar hij is opgenomen. Onir verwachtte zo’n 40 bezoekers. Er kwamen er 120. “Niemand liep de zaal uit,” vertelt hij. De nagesprekken duurden een uur. Een trans vrouw uit het publiek zei dat ze nooit had gedacht in haar leven een film in hun eigen taal te zien waarin ze zichzelf herkende. Ze noemde het “geschiedenis”, omdat het de eerste queer filmvertoning in Kashmir was. Er was ook kritiek en online woede. Maar daar stonden veel steunbetuigingen tegenover, onder andere van jonge mensen die voor het eerst voelden dat dit verhaal ook over hen ging.
“Het idee dat mijn identiteit als een bedreiging voor de nationale veiligheid zou worden gezien, was onaanvaardbaar.” – Onir
Hivos Free to be Me Award
We Are Faheem & Karun gaat over twee mensen die niet worstelen met wie ze zijn, maar met een omgeving die hen onzichtbaar wil maken. De film laat zien hoe liefde kan bestaan, zelfs als de ruimte ervoor klein is. Dat is precies waar de Free to be Me Award voor staat: films die niet alleen verhalen vertellen, maar ruimte maken.
We reiken de prijs uit tijdens de 29e editie van Roze Filmdagen, van 18 t/m 29 maart in Het Ketelhuis in Amsterdam. Het is de negende keer dat Hivos de Free to be Me Award uitreikt. Regisseur Onir zal zelf aanwezig zijn om de award in ontvangst te nemen en vragen van het publiek te beantwoorden. De speciale award-voorstelling is vrijdag 27 maart en begint om 18.30u in Het Ketelhuis. Kijk hier voor meer informatie en kaartjes.
